MERDİVEN TİPLERİ :

Konut ve işyerlerine yaptıracağınız merdivenler yukarıda gösterilen merdiven tiplerinden biri olacaktır. Sizin merdiven yaptıracağınız yerin şekli ve ölçüleri merdiven tipinin belirlenmesinde en büyük etkendir. Merdivenin rahat olması merdiven tipi ile`de alakalıdır. 

Rahatlık sıralamasına göre merdiven tiplerini şöyle sıralayabiliriz : 

• Düz Merdiven 
• L Merdiven 
• C Merdiven 
• Kavisli Merdiven 
• U Merdiven 
• Döner Merdiven

MERDİVEN BASAMAK ADETİNİN TESPİTİ :

Genellikle Mimar ve Mühendis arkadaşlar merdiven üreticisinin karşısına Rıht yüksekliğinin tespiti konusunda 2h+r=63 kuralı ile çıkarlar.Burada h=Rıht yüksekliği r=Basamak genişliğidir. Bu kurala göre rıht yüksekliği genellikle 17-18 cm civarında olacaktır. Ancak bu kural üst üste 5 veya 6 katlı merdivenin çıkıldığı apartmanların, katlar arasındaki irtibatı sağlayan merdivenler için geçerlidir. Tek bir katın çıkılacağı dubleks merdivenlerde en ideal yükseklik 20 cm civarındadır. Zaten merdiven yapılacak mahalde bırakılan merdiven alanı ve betondaki merdiven yuvası merdiveninizin basamak sayısını dolayısı ile rıht yüksekliğini tayin edecektir. 

20 yıla yakın tecrübelerimizin sonucunda Türkiye`de yapılan dubleks binalarda karşılaştığımız kat yüksekliği 2.80 m ile 3.00 m arasında değişmektedir. Mimari projelerin çoğunda merdiven için bırakılan alana genellikle 12 veya 13 basamak ancak sığabilmektedir. Bu durum karşısında merdiven rıht yüksekliği 21.50 cm civarında olmaktadır. Bu yükseklik biraz fazla olmakla beraber tek bir kat çıkılacağı için sizi fazla üzmeyecektir. Daha ideal bir rıht yüksekliği istiyorsanız bu durumu mimari proje aşamasında dikkate almalısınız ve merdiveniniz için daha büyük bir alanı gözden çıkarmalısınız...

MERDİVEN YUVASININ BOYUTLARI : 

Sizleri yukarıya çıkaran merdivenin yapılması sırasında üst kat betonunda bir boşluğun olması gerekir. Biz bu boşluğu merdiven yuvası olarak adlandırmaktayız. Rahat bir merdivenin yapılabilmesi için merdiven yuvasının eninin Düz ve L çıkışlı merdivenlerde 90-95 cm olması gerekir. Şayet merdiveniniz U çıkışlı bir merdiven ise bu boyutun 170 cm`nin altına inmemesi gerekir. Tamamen dönerek yukarı çıkan Döner merdiven yaptırmak istiyorsanız merdiven yuvasının çapı 160 cm`nin altına inmemelidir. Merdiven yuvasının uzunluğu ise pratik olarak şöyle tespit edilebilir, merdiven ile yukarı çıkan bir insan merdiven basamakları üzerinde üst kat betonuna kafasını çarpmadan merdiven yuvasına girebilmelidir. Bu yükseklik 2.00 m`den az olmamalıdır. Dolayısıyla siz merdivenin 2. veya 3. basamağı üzerindeyken başınızın üzerinde minimum 2.00 m yüksekliği bulabilmelisiniz. Bu yoldan giderek merdiven yuvasının uzunluğunu pratik olarak tespit edebilirsiniz.

MERDİVENDE EMNİYET :

Bir merdivenin duvar isabet etmeyen kenarlarına muhakkak trabzan konulmalıdır. Trabzan merdiven üzerindeki insanların yan boşluklara düşmesini önler aynı zamanda yukarı çıkan ve aşağı inen insanların merdivene tutunma ihtiyacını yerine getirir. Trabzan`ın el ile tutulan üst yüzeyinin basamak üst yüzeyine minimum 90 cm yükseklikte olması gerekir. Trabzan`ı basamaklara bağlayan dikey çubukların arasındaki mesafeler`de çok önemlidir. Çubuklar arasındaki boşluktan özellikle küçük çocukların başlarının geçememesi gerekir. Bu boşluk minimum 10 ila 11 cm olmalıdır. Merdiven ile çıktığımız kattaki, merdiven yuvasına insanların düşmemesi için muhakkak korkuluk konulması gerekir. Korkulukların zeminden yüksekliklerinin de minimum 90 cm olması ve korkuluk çubuklarının arasınında 10 ila 11 cm mesafe olması gerekir. Merdiven yuvası etrafına konulan korkulukların merdiven trabzanına irtibatlandırılması ve duvara yakın kısmının duvara bağlanması korkulukların sallanmaması için dikkat edilmesi gereken hususlardandır.
  Merdivende emniyetli iniş ve çıkışın olabilmesi için muhakkak surette basamak rıht yüksekliklerinin eşit olması gerekir. Özellikle merdivenden inerken rıht yüksekliklerinin eşit olması çok daha fazla önemlidir. Çünkü özellikle merdivenden inerken farklı rıht yüksekliğine sahip basamaklarda düşme ihtimaliniz çok daha fazla olacakdır. 

Merdivenin taşıyıcı kısmının,basamaklarının, trabzanının ve korkuluğunun çeşitli yüklere ve etkilere mukavemet etmesi son derece önemlidir. Merdivenin taşıyıcı kısmının hesabında  merdivenin öz ağırlığından başka hareketli yüklerinde dikkate alınması gerekir. Biz firma olarak hareketli yük değerini 350kg/m² olarak almaktayız. 

Burada bahis konusu edilen 350kg/m² değerindeki hareketli yük konutlar için geçerlidir. Büro, Hastane, Okul, Tiyatro, Sinema, Kitaplık gibi genel yapı binalarındaki merdivenlerde hareketli yük 500kg/m² olarak alınmalıdır.

Merdiven öz ağırlığı ve hareketli yükler birlikte dikkate alınarak merdivenin taşıyıcı kısmının

a) Eğilmeye

b) Burulmaya

c) Kesme kuvvetine göre tetkiklerinin yapılması ve buna göre malzeme kesitlerinin ebatlandırılması gerekir.

Merdiven hesaplamalarında önce merdiven iz düşüm alanı bulunur. Bunu basit olarak şöyle formüle edebiliriz.

S=a.l.n

S : Merdiven izdüşüm alanı (m²)

a : Merdiven basamak eni (m)

l : Merdiven basamak uzunluğu (m)

n : Basamak sayısı

bulunan merdiven izdüşüm alanını hareketli yük miktarı 350kg/m² (konutlardaki merdivenler için) ile çarparak merdiven üzerindeki hareketli yük miktarını kg cinsinden buluruz. Bu değere merdiven öz ağırlığını da ilave ederek merdiven hesap ağırlığını bulmuş oluruz.

Merdiven açıklığı dediğimiz tabir merdiven hesaplamalarında da dikkate alınacak önemli bir husustur.

Merdiven açıklığı merdivenin mesnetleri arasındaki mesafedir. Firmamız ürettiği merdivenleri çıkılacak kat döşemesine ve çıkılan kat döşemesine bağlar. İki mesnet arasında başka destek yoktur. Dolayısıyla iki mesnet arasındaki mesafe merdiven açıklığı dediğimiz mesafedir. Merdiven hesap ağırlığını merdiven açıklığına bölerek kg/m cinsinden merdiven kirişine etkiyen yayılı yük şeklinde merdiven yükünü bulmuş oluruz. Bu yük merdiven hesaplarında dikkate alacağımız yüktür. Merdiven hesaplarında merdivenin alt ve üst mesnete bağlanış şeklide hesaplamalarda önemlidir.

Merdiven hesaplarını, merdivenin alt ve üst mesnete bağlanış şeklini 

a) Basit kiriş olarak

b) Ankastre bağlanmış bir kiriş olarak yapabiliriz. 

Merdivenin döşemelere basit kiriş veya ankastre kiriş olarak bağlandığını düşüneceğiz. Mesnetleri basit kiriş olarak bağlanmış merdivenlerin mesnetlerinde bir dönme hareketinin mevcut olduğu kabul edilir. Ankastre kiriş olarak bağlanmış merdivenlerin mesnetlerinde bir dönme hareketinin olmadığı kabul edilir ve bunları gerçekleştirecek şekilde mesnet tespitleri dizayn edilir. 

Mesnetleri basit kiriş olarak bağlanmış merdivenler.

Mesnetleri basit kiriş olarak bağlanmış merdivenlerin mesnetlerinde bir dönme hareketinin olduğu kabul edilir. Bu tür merdivenlerde mesnetlerde bir eğilme momenti oluşmaz. Maksimum eğilme momenti merdiven kirişinin ortasında olup değeri Mmax. = ql²/8 dir. Yine bu tür mesnetli merdivenlerde mesnetlerde maksimum kesme kuvvetleri oluşur. Dolayısı ile merdiveni alt ve üst döşemeye bağlayan bağlantılarda bu kesme kuvvetlerinin tetkiki yapılmalıdır. Eğilme momentinin maksimum olduğu bölgede kesme kuvveti minimum olup değeri 0`dır.

Basit kiriş olarak mesnetleri bağlanmış merdivenlerde eğilme momentinin değeri daha yüksek çıkar. Dolayısıyla bu merdivenlerin imalatında kullanılan malzemelerin kesitlerinin daha kuvvetli seçilmesi gerekir. Biz merdivenlerin döşemelere çelik dübellerle bağlanmasını öneriyoruz ve firma olarak bu tekniği kullanıyoruz. Tespitlerde kullanılan ankraj malzemelerin kesitlerinin oluşan kesme kuvvetlerini karşılayacak miktarda olması gerekir. Bir merdivenin döşemelre bağlanma şekli ankastre bağ şeklinde de olabilir. Bu durumda mesnetlerde bir dönme hareketi olmaz. Mesnetlerde ve merdiven kirişinin ortasında oluşan eğilme momentleri daha düşük değerlerde çıkar. Bu durum merdiven imalatçısı için bir avantajdır. Çünkü daha düşük kesitli malzemeleri merdiven üretiminde kullanabilirler. Mesnetleri ankastre bağlanmış merdivenlerin mesnetlerinde negatif mesnet momenti oluşur ve değeri Mb=-ql²/12`dir.  Merdiven kirişinin ortasında ise oluşan eğilme momentinin değeri Mb= ql<sup>2</sup>/24`dür. Görüldüğü gibi bir merdivenin ankastre bağlı olma şekli daha düşük eğilme momentlerini oluşturur. Ve dolayısıyla fleş dediğimiz düşey esnemelerin daha küçük olmasına sebebiyet verir. Egemen Merdiven Firması bütün merdivenlerini döşemeler ankastre bağlar oluşacak şekilde tespit eder. Merdivenlerimizin az esneme göstermesinin sebeplerinde bir taneside budur. 

Yazılarımız devam edecek...